Hati berlemak: penyakit yang tak rasa sakit

Jantung berhenti, awak rasa. Buah pinggang rosak, badan bengkak. Gigi berlubang, sakit sampai tak boleh tidur. Hampir setiap organ ada caranya sendiri untuk menjerit bila ada masalah.

Hati tidak. Hati tiada saraf sakit di dalamnya. Ia boleh dipenuhi lemak selama bertahun-tahun (membengkak, meradang, perlahan-lahan berparut) dan awak akan terus rasa “sihat-sihat” sahaja sampai ke satu hari ia hampir tak boleh diselamatkan.

Hati berlemak biasanya hanya dikesan melalui imbasan ultrabunyi atau ujian darah, bukan kerana terasa sakit. Gambar: Cerevisae via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Bukan penyakit orang minum arak

Nama lama penyakit ini ialah non-alcoholic fatty liver disease: hati berlemak bukan kerana alkohol. Sekarang doktor panggil ia MASLD, dan nama baru itu menerangkan punca sebenar dengan lebih jujur: metabolik. Maknanya ia datang daripada gula, karbohidrat berlebihan, dan lemak yang berkumpul di sekeliling perut, bukan daripada botol arak.

Inilah yang ramai orang tak sangka. Awak boleh jadi seorang Muslim yang tak pernah sentuh setitik arak seumur hidup, dan tetap ada hati berlemak. Sebab puncanya bukan arak. Puncanya teh tarik tiga kali sehari, nasi tambah, dan pinggang yang makin lebar.

Bila awak makan gula lebih daripada keperluan badan, terutama fruktosa dalam minuman manis, hati yang terpaksa memprosesnya. Lebihan itu ditukar jadi lemak dan disimpan terus di dalam hati. Sedikit-sedikit, hidangan demi hidangan.

Angka yang patut buat kita berhenti sekejap

Satu kajian yang diterbitkan pada 2025, berdasarkan data dikumpul di seluruh negara, mendapati 28.2% orang dewasa Malaysia mempunyai hati berlemak. Anggaran kajian-kajian tempatan lain meletakkan julat antara 20% hingga 40%. Ambil pertengahannya: lebih kurang satu daripada tiga orang dewasa.

Risikonya tidak sama rata. Lelaki Melayu dan India menunjukkan kadar yang lebih tinggi, selari dengan kadar obesiti dalam kumpulan tersebut. Dan dalam kalangan pesakit diabetes jenis 2 yang berlebihan berat badan, kadar hati berlemak melonjak jauh lebih tinggi lagi, kerana gula darah tinggi dan lemak hati ialah dua masalah yang datang berpaut.

Yang menakutkan bukan angka itu sendiri. Yang menakutkan ialah kebanyakan daripada satu-pertiga ini langsung tak tahu. Tiada simptom. Tiada amaran. Hanya ujian darah atau imbasan yang boleh memberitahu.

Berita baiknya: hati pandai memaafkan

Di sinilah hati berbeza daripada banyak organ lain. Ia organ yang paling kuat memperbaiki diri dalam badan. Pada peringkat awal, sebelum berlaku parut kekal, hati berlemak boleh berbalik semula menjadi normal. Bukan dengan ubat ajaib. Bukan dengan suplemen “detox hati” yang dijual di Shopee. Tetapi dengan satu perkara yang membosankan: kurangkan lemak yang berkumpul.

Kajian menunjukkan penurunan berat badan sebanyak 7% hingga 10% sahaja sudah cukup untuk mengurangkan lemak dan radang dalam hati dengan ketara. Bagi seseorang seberat 80kg, itu lebih kurang 6 hingga 8 kilogram. Bukan angka mustahil.

Caranya pun bukan rahsia:

• Kurangkan minuman manis dahulu. Ini sumber fruktosa paling besar bagi kebanyakan orang. Teh tarik, sirap, air bandung, jus berkotak. Di sinilah perubahan paling cepat dirasai hati.
• Kawal jumlah kalori keseluruhan. Hati berlemak ialah masalah lebihan tenaga. Bila badan berhenti menerima lebihan, ia mula membakar simpanan, termasuk yang di dalam hati.
• Bergerak. Senaman membantu otot menggunakan gula sebelum ia sempat ditukar jadi lemak hati.

Awak tak boleh rasa hati awak. Tapi awak boleh tahu apa yang awak hantar masuk ke dalamnya setiap hari. Itu satu-satunya isyarat awal yang awak ada, dan ia ada di tangan awak sendiri, bukan di klinik.

---

Rujukan:

• Prevalence and factors associated with metabolic dysfunction-associated fatty liver disease in a multiethnic Asian country, Scientific Reports (2025)
• Malaysian Society of Gastroenterology and Hepatology consensus statement on metabolic dysfunction-associated fatty liver disease
• Prevalence of MASLD Among Overweight and Obese Patients With Type 2 Diabetes Mellitus
• Prevalence and risk factors of sonographically detected non-alcoholic fatty liver disease in Klang Valley, Malaysia